<
siqgur pRswid ]
is`K rihq
mrXwdw
SomxI gurduAwrw pRbMDk kmytI dI
rhu-rIq sb-kmytI vloN rhu-rIq dy KrVy
dI pRvwngI 'srb ihMd is`K imSn borf' ny
Awpxy mqw nMbr 1, imqI 1-8-36 rwhIN Aqy
SRomxI gu: pR: kmytI ny Awpxy mqw nMbr
149, imqI 12-10-36 duAwrw id`qI Aqy muV
SRomxI gu: pR: kmytI dI 'Dwrimk slwhkwr
kmytI' ny AwpxI iek`qrqw imqI 7-1-45 ivKy
ies nUM ivcwr ky ies iv`c kuJ vwDy Gwty
krn dI isPwrS kIqI[ Dwrimk slwhkwr kmytI
dI ies iek`qrqw ivc hyT ilKy s`jx hwzr
sn:-
1. isMG swihb jQydwr mohn isMG jI, jQydwr
sRI Akwl q^q swihb[
2. BweI swihb BweI A`Cr isMG jI, hY`f
gRMQI, sRI drbwr swihb, AMimRqsr[
3. pRo: qyjw isMG jI AYm. ey., Kwlsw
kwlj, AMimRqsr[
4. pRo: gMgw isMG jI, ipRMsIpl, ShId
imSnrI kwlj, AMimRqsr[
5. igAwnI lwl isMG jI AYm. ey., pRoPYsr,
ShId imSnrI kwlj, AMimRqsr[
6. pRo: Syr isMG jI AYm.AYs.sI., gOrimMt
kwlj, luiDAwxw[
7. bwvw pRym isMG jI hoqI, (pRis`D ihstorIAn)
8. igAwnI bwdl isMG jI, ieMcwrj is`K
imSn hwpV[
Dwrimk slwhkwr kmytI dI isPwrS Anuswr
ies iv`c vwDw Gwtw krn dI pRvwngI
SRomxI gu: pR: kmytI ny AwpxI iek`qrqw
imqI 3-2-45 dy mqw nMbr 97 rwhIN id`qI[
< siqgur pRswid ]
Agly si&AW 'qy jo rihq mrXwdw
id`qI geI hY, auh SRomxI gurduAwrw pRbMDk
kmytI dI 'rhu-rIq kmytI' vloN SRomxI gu:
pR: kmytI dy d&qr iv`c ijs rIport
sihq p`ujI sI, auh hyT id`qI jWdI hY:-
rIport 'rhu-rIqI sb
kmytI
(SRomxI gu: pR: kmytI)
syvw iv`c
sRI mwn sk`qr
swihb,
SRomxI gurduAwrw
pRbMDk kmytI,
sRI AMimRqsr[
sRI mwn jI,
SRomxI gurduAwrw pRbMDk kmytI ny
gurduAwirAW iv`c gur-mrXwdw nUM TIk qrHW
inXq krn ihq, rihq mrXwdw dw iek KrVw
iqAwr krn leI hyT ilKy s`jxW dI sb-kmytI
bxweI sI:-
1. igAwnI Twkr isMG jI, AMimRqsr[
2. igAwnI Syr isMG jI[
3. BweI bu`D isMG jI[
4. AkwlI kOr isMG jI[
5. sMq sMgq isMG jI, kmwlIAw[
6. BweI kwnH isMG jI, nwBw[
7. sMq gulwb isMG jI, GolIAW[
8. BweI lwB isMG jI, gRMQI sRI hirmMdr
swihb[
9. BweI hzUrw isMG jI, hzUr swihb (jW
auhnW dw ByijAw hoieAw koeI pRqIinD)[
10. pMfq bsMq isMG jI, pitAwlw[
11. BweI vIr isMG jI, AMimRqsr[
12. igAwnI hIrw isMG jI, 'drd'[
13. bwvw hrikSn isMG jI, ipRMsIpl gurU
nwnk Kw: kw: gujrWvwlw[
14. BweI iqRlocn isMG jI (sur isMG,
izlHw lwhOr)
15. igAwnI hmIr isMG jI, AMimRqsr[
16. pMfq krqwr isMG jI dwKw, izlHw luiDAwxw[
17. jQydwr swihb, sRI Akwl q^q swihb[
18. jQydwr swihb, q^q sRI kysgVH swihb[
19. jQydwr swihb q^q sRI ptnw swihb[
20. pRoPYsr gMgw isMG jI[
21. pRoPYsr joD isMG jI[
22. sMq mwn isMG jI, knKl[
23. jQydwr qyjw isMG jI[
24. BweI rxDIr isMG jI[
25. pRoPYsr qyjw isMG jI (knvInr)
ies sb kmytI dy smwgm 4-5 AkqUbr
1931, 3 jnvrI 1932 Aqy 31 jnvrI 1932 nUM
Akwl q^q swihb au`qy hoey, ijnHW iv`c
hyT ilKy mYNbr drSn dy ky ivcwr iv`c ih`sw
lYNdy rhy:-
AkwlI kOr isMG jI, igAwnI Syr isMG
jI, sMq mwn isMG jI inrmly, pRo: gMgw
isMG jI, jQydwr sRI Akwl q^q swihb, jQydwr
q^q sRI kysgVH swihb, igAwnI hIrw isMG
jI, 'drd', BweI lwB isMG jI gRMQI, igAwnI
Twkr isMG jI, igAwnI hmIr isMG jI, bwvw
hrikSn isMG jI AYm.ey. jQydwr qyjw isMG
jI, BweI iqRlocn isMG jI Aqy dws knvInr[
iehnW qoN ielwvw hyT ilKy s`jx kdI
kdI drSn dyNdy rhy:-
sR: Drm-AnMq isMG jI ipRMsIpl is`K
imSnrI kwlj, sR: Bwg isMG jI vkIl gurdwspur,
sR: vswvw isMG jI sk`qr, SRomxI gu: pR:
kmytI, mw: qwrw isMG jI (pRDwn, SRomxI
AkwlI dl) Awid[
ieh KrVw ies rhu-rIqI kmytI vloN
SRomxI kmytI dI syvw ivc pyS kIqw jWdw
hY[ AwSw hY, Awp ies KrVy nUM pMQ dI
rwie lYx leI Cpvw ky pRkwSq krogy Aqy
rwvW Awaux 'qy SRomxI kmytI dy iejlws
ivc AMiqm pRvwngI leI pyS krogy[
ies qoN auprMq SRomxI kmytI dI AwigAw
Anuswr 8 meI, 1932 nUM KrVy au~qyy iek
vwrI hor ivcwr kIqI geI [ hyT ilKy s`jx
hwzr sn:-
jQydwr qyjw isMG jI, sMq qyjw isMG
jI gRMQI sRI nnkwxw swihb, igAwnI gurmuK
isMG jI 'musw&r', igAwnI nwhr isMG
jI, sR: vswvw isMG jI sk`qr SRomxI kmytI,
BweI krqwr isMG jI J`br, sR: virAwm isMG
jI grmUlw (mYNbr ieMcwrj nnkwxw swihb),
BweI pRqwp isMG jI pusqkW vwly, sR: lwl
isMG jI, (SRomxI kmytI), j: mohn isMG
jI (sRI Akwl q^q swihb) Awid[
ies qoN auprMq keI s`jxW dy zor
dyx 'qy KrVy au~qy muV ivcwr krn leI rhu-rIq
kmytI dw iek hor smwgm 26 sqMbr 1932 nUM
kIqw igAw[ ies ivc hyT ilKy mYNbr hwzr
sn:-
igAwnI Syr isMG jI, igAwnI Twkur
isMG jI, igAwnI hmIr isMG jI, BweI lwB
isMG jI gRMQI sRI drbwr swihb, igAwnI
gurmuK isMG jI 'musw&r', BweI joigMdr
isMG jI (mIq jQydwr q^q sRI kysgVH swihb),
jQydwr qyjw isMG jI, igAwnI nwhr isMG
jI Aqy dws knvInr[
ienHW qoN ielwvw sMq qyjw isMG jI
AYm.ey. BI ivcwr ivc ih`sw lYNdy rhy[
kmytI ny bVy ghu nwl swry KrVy au~qy ivcwr
kIqI Aqy ies nUM A`CI qrHW soiDAw[
hux ieh KrVw rhu-rIq kmytI vloN
SRomxI kmytI dI syvw ivc iPr pyS kIqw
jWdw hY[ ikrpw kr ky ies KrVy nUM Cpvw
ky sMgqW dI syvw ivc AMqm vyr rwey dyx
leI Byjo[ nwl hI ies KrVy nuM ivcwrn Aqy
AMqm pRvwngI dyx leI SRomxI kmytI dw Kws
iejlws bulwieAw jwvy[
1 AkqUbr 1932
dws
qyjw isMG
knvInr, rhu-rIq kmytI[
KrVy sbMDI rwvW Byjx
vwly s`jxW qy sBwvW dI Pihirsq
rhu-rIq dy KrVy sMbMDI rwvW Byjx
vwly s`jxW dy nwm :-
1. BweI s`jx isMG jI 'muhwi&z',
d&qr, gu: sRI hzUr swihb jI, nWdyV
2. sR: hzwrw isMG jI 'Tykydwr' BvwnI
gVH (pitAwlw gvrnmYNt)
3. igAwnI hIrw jI 'drd', lwhOr[
4. BweI hrnwc isMG jI 'nwcIz', ipMf
nOSihrw sUn skysr, izlHw Swhpur[
5. BweI pRqwp isMG jI, pusqkW vwly,
AMimRqsr[
6. BweI rwm isMG jI, fyrw bwbw imSrw
isMG, cONk lCmxsr, AMimRqsr[
7. igAwnI nwhr isMG jI, 'AslI kOmI drd',
AMimRqsr (pihlw-KrVw)
8. igAwnI nwhr isMG jI, 'AslI kOmI drd',
AMimRqsr (dUjI vwr dw)
9 sR: gMfw isMG jI jmwdwr pYnSnr, AYgzwmInr
nkl &wrsI d&qr fI.sI. jlMDr Sihr[
10. vYd nOrMg isMG, sR. gurbcn isMG
jI 'qWGI', AMimRqsr[
11. BweI mylw isMG jI, gu: cursqI AtwrI,
AMimRqsr[
12. BweI swihb BweI kwhn isMG jI, srdwr
bhwdr, nwBw[
13. iek pRymI s`jx[
14. iek pRymI s`jx[
15. sMq tihl isMG jI, mjITw (AMimRqsr)
16. BweI nrYx isMG jI, msIq plkot, fw:
gVHdIvwlw (huiSAwrpur)[
17. BweI auqm isMG jI, ictwgWg (bMgwl),
fw: rylvy iblifMg, ictwgWg[
18. AYfItr, Kwlsw qy Kwlsw AYfvokyt,
AMimRqsr[
19. BweI AmrIk isMG jI cUny vwly, gujrWvwlw[
20. sMq gulwb isMG jI, Kwlsw AnMd Bvn,
mogw (i&rozpur)[
21. igAwnI hIrw isMG jI, FuifAwl (jyhlm)[
22. BweI nMd isMG jI ieMjInIAr m/a bwbw
bKqwvr lwl Srmw (biTMfw)[
23. mw: bcn isMG jI 'bcn, isDvW klW
(luiDAwxw)
24. BweI ibSn isMG jI suhwxw, igAwnI,
duAwbw Kwlsw hweI skUl, jlMDr[
25. BweI nwzm isMG jI sDwr, dInw pur
(ptnw)[
26. sMq gulwb isMG jI GolIAW, mogw[
27. sR: gMfw isMG jI 'jwck' AMimRqsr[
28. mwstr pUrn isMG jI AnMdpurI cONk
kroVI, AMimRqsr[
29. igAwnI bic`qr isMG jI m/q Kwlsw
tryifMg eyjMsI, klk`qw[
30. BweI iqRpq isMG jI, nwgokI srlI
(AMimRqsr)
31. igAwnI rx isMG jI, gu: dmdmw swihb,
mIrpur, brwsqw jyhlm[
32. BweI cqr isMG jI, gu: swrMbwn Sihr,
mlwieAw twpU[
33. BweI Twkr isMG jI 'sMswr', ipMf
PiqhgVH Gn`eIAw, fw: Kws (gurdwspur)[
34. pMfq krqwr isMG jI dwKw (luiDAwxw)
35. BweI pRym isMG jI igAwnI, Kwlsw
hweI skUl k`lr (rwvlipMfI)
36. BweI gurid`q isMG jI 'drs', c`k
nM: 132, fw: Kws (mulqwn)[
37. BweI suMdr isMG jI, dubyrn (rwvlipMfI)
38. igAwnI Bgq isMG jI, Kwlsw hweI skUl,
bwbw bkwlw (AMimRqsr)[
39. BweI srn isMG jI gRMQI, gu: rqn
qlw, sRI gurU isMG sBw, krwcI[
40. BweI Cihbr isMG jI hY`f mwstr Kwlsw
aupdySk kwlj, XqImKwnw GrjwK (gujrWvwlw)
41. BweI m`l isMG jI Koslw, kSmIr styt[
42. fw: qyjw isMG jI igAwnI, Pqh c`k
(qrn qwrn)
43. BweI gurmuK isMG jI gRMQI, bVUMdI
(luiDAwxw)[
44. BweI mohn isMG jI vYd, qrn qwrn
(AMimRqsr)[
45. BweI joD isMG jI 'ikRpwn bhwdr',
Alovwl (mlwieAw styt)[
46. BweI pRym isMG jI pYnSnr, mWgt (guuujrwq)
47. BweI mhW blbIr isMG AkwlI ipMf p`qy
isMG vwlI, fw: Kws (iProjpur)[
48. BweI mnohr isMG jI, pihlw hY`f klrkm
sQwnk gu: kmytI, AMimRqsr[
49. BweI mihMdr isMG jI pRDwn gu: kmytI,
smwD BweI, ipMf AxUky (Projpur)[
50. BweI gurbcn isMG jI (Ketrygess M.P.
nett Jormun'e B.Sc.)
rhu-rIq dy KrVy sMbMDI
hyT ilKy pMQk jiQAW vloN rwvW pu`jIAW
1. gu: pR: kmytI, KfUr swihb (AMimRqsr)[
2. Kwlsw kmytI (skUl) hoqI[
3. sRI gurU isMG sBw, gu`uujrW vwlw[
4. is`K iesqrI ividAk kmytI, SWkr (jlMDr)
5. sMgq q^q sRI kysgVH swihb, AnMdpur[
6. sRI gurU isMG sBw, gu`jrKwn[
7. sRI gurU isMG sBw, c`k Jumrw mMfI
(lwielpur)
8. sRI gurU isMG sBw, kuMqrIlw (rwvlipMfI)
9. AkwlI j`Qw, Sihr AMimRqsr[
10. is`K tIcrz AYsosIeySn Kw: skUl KwrIAw
(gujrwq)[
11. Kwlsw sYNtrl dIvwn, SRomxI pMQ mlOxI,
jQw mwJw[
12. sRI gurU isMG sBw, FuiFAwl (jyhlm)
13. sRI gurU isMG sBw, bMbeI[
14. gurU nwnk Kw: im: skUl, fyhrw swihb,
jwmw rwie[
15. Kwlsw dIvwn, lwhOr CwauxI[
16. sYNtrl is`K nOjvwn sBw, brmw tOjI
(S.S.S.) qy Kwlsw dIvwn brmw[
17. sk`qr AkwlI jQw, qihsIl AMbwlw[
18. sRI gurU isMG sBw, KuSwb (srgoDw)
19. pYsyiPk kost Kwlsw dIvwn, stwktn
(AmrIkw)[
20. gurduAwrw kmytI, moimE (brmw)[
21. jQydwr bu`Fw dl inhMg cldw vhIr,
DobI mMfI, lwhOr[
< siqgur pRswid ]
is`K dI qwrI&
jo iesqrI jW purS iek Akwl purK,
ds gurU swihbwn (sRI gurU nwnk dyv jI
qoN lY ky sRI gurU goibMd isMG swihb qk),
sRI gurU gRMQ swihb Aqy ds gurU swihbwn
dI bwxI qy is`iKAw Aqy dsmyS jI dy AMimRq
au~qyy inScw r`Kdw hY Aqy iksy hor Drm
nUM nhIN mMndw, auh is`K hY[
is`K dI rihxI do
qrHW dI hY, - SKsI qy pMQk
SKsI rihxI
1) nwm bwxI dw AiBAws
2) gurmiq dI rihxI
3) syvw[
1. nwm bwxI dw AiBAws
1. is`K AMimRq vyly (pihr rwq rihMdI)
jwg ky ieSnwn kry Aqy iek Akwl purK dw
iDAwn krdw hoieAw 'vwihgurU' nwm jpy[
2. inqnym dw pwT kry[ inqnym dIAW bwxIAW
ieh hn:-
jpu, jwpu Aqy 10 sv`Xy ('sRwvg suD'
vwly) – ieh bwxIAW AMimRq vyly pVHnIAW[
so dru rihrws – Swm vyly sUrj
fu`by pVHnI[ ies ivc ieh bwxIAW Swml
hn:-
sRI gurU gRMQ swihb jI dy ivc ilKy hoey
nOM Sbd ('so dru' qoN lY ky 'srix pry
kI rwKhu srmw' qk), bynqI cOpeI pwqSwhI
10 ('hmrI kro hwQ dY r`Cw' 'dust doK qy
lyhu bcweI' qk, svYXw ('pWie ghy jb qy
qumry') Aqy dohrw ('sgl duAwr kau Cwif
kY'), AnMd dIAW pihlIAW pMj pauVIAW qoN
AMqlI iek pauVI, muMdwvxI qy slok mhlw
5 'qyrw kIqw jwqo nwhI'[
soihlw – ieh bwxI rwq nUM sOx
vyly pVHnI[
AMimRq vyly Aqy sodru vyly dy inqnym
qoN auprMq Ardws krnI zrUrI hY[
3. (a) Ardws ieh hY:-
<
vwihgurU jI kI &qh ]
sRI BgOqI jI shwie ] vwr sRI BgOqI
jI kI pwqSwhI 10] ipRQm BgOqI ismir kY
gur nwnk leIN iDAwie ] iPr AMgd gur qy
Amrdwsu rwmdwsY hoeIN shwie[ Arjn hrgoibMd
no ismrO sRI hirrwie ] sRI hirikRSn
iDAweIAY ijs ifTY siB duK jwie ] qyg
bhwdr ismirAY Gr nau iniD AwvY Dwie ]
sB QweIN hoie shwie ] dsvW pwqSwh sRI
gurU goibMd isMG swihb jI! sB QweIN hoie
shwie ] dsW pwqSwhIAW dI joq sRI guru
gRMQ swihb jI dy pwT dIdwr dw iDAwn Dr
ky bolo jI vwihgurU!
pMjW ipAwirAW, cOhW swihbzwidAW,
cwlHIAW mukiqAW, hTIAW, jpIAW, qpIAW,
ijhnW nwm jipAw, vMf CikAw, dyg clweI,
qyg vwhI, dyK dy Axif`T kIqw, iqnHW ipAwirAW,
sicAwirAW dI kmweI dw iDAwn Dr ky, Kwlsw
jI! bolo jI vwihgurU!
1. ies mOky 'qy jW dIvwn dI smwpqI 'qy
jo AnMd swihb dw pwT kIqw jWdw hY, aus
dw Bwv kyvl gurU swihb dy imlwp leI KuSI
'qy DMnvwd krnw huMdw hY[
2. ieh Ardws dw nmUnw hY[ "ipRQm
BgOqI" vwly Sbd Aqy nwnk nwm vwlIAW
AMqlIAW do qukW ivc koeI qbdIlI nhIN ho
skdI[[
ijnHW isMGW isGxIAW ny Drm hyq sIs
id`qy, bMd bMd ktwey, KoprIAW luhweIAW,
crKIAW 'qy cVHy, AwirAW nwl icrwey gey,
gurdAwirAW dg syvw leI kurbwnIAW kIqIAW,
Drm vhIN hwirAw, is`KI kysW suAwsW nwl
inbwhI, iqnHW dI kmweI dw iDAwn Dr ky
Kwlsw jI! bolo jI vwihgurU!
pMjW q^qW, srb`q gurduAwirAW dw
iDAwn Dr ky bolo jI vwihgurU!
ipRQmy srb`q Kwlsw jI kI Ardws hY
jI, srb`q Kwlsw jI ko vwihgurU vwihgurU,
vwihgurU ic`q Awvy, ic`q Awvn kw sdkw
srb suK hovy[ jhW jhW Kwlsw jI swihb,
qhW qhW riCAw irAwieq, dyg qyg &qh,
ibrd kI pYj, pMQ kI jIq, sRI swihb jI
shwie, Kwlsy jI ky bol bwly, bolo jI vwihgurU!
is`KW nUM is`KI dwn, kys dwn, rihq
dwn, ibbyk dwn, ivswh dwn, Brosw dwn,
dwnW isr dwn nwm dwn, sRI AMimRqsr jI
dy ieSnwn, cONkIAW, JMfy, buMgy jugo jug
At`l, Drm kw jYkwr, bolo jI vwihgurU!!!
hy Akwl purK Awpxy pMQ dy sdw shweI
dwqwr jIE! sRI nnkwxw swihb qy hor gurduAwirAW
gurDwmW dy, ijnHW qoN pMQ nUM ivCoiVAw
igAw hY, KulHy drSn dIdwr qy syvw sMBwl
dw dwn ^wlsw jI nUM bKSo[
hy inmwixAW dy mwx, inqwixAW dy
qwx, inEitAW dI Et, s`cy ipqw, vwihgurU!
Awp dy hzUr… dI Ardws hY jI[
A`Kr vwDw Gwtw Bu`l cu`k mwp krnI[
srb`q dy kwrj rws krny[
syeI ipAwry ijnHW imilAW qyrw nwm
icq Awvy[ nwnk nwm cVHdI klw, qyry Bwxy
srb`q dw Blw[
1. ieQy aus bwxI dw nwm lvo jo pVHI
hY, jW ijs kwrj leI iekqRqw jW sMgq juVI
hovy, aus dw izkr Xog SbdW ivc kro[
ies qoN auprMq Ardws ivc Swml hox
vwlI swrI sMgq sRI gurU gRMQ swihb jI
A`gy Adb nwl m`Qw tyky Aqy iPr KVHy ho
ky 'vwihgurU jI kw ^wlsw, vwihgurU jI
kI &qih' bulwvy[ aupRMq 'siq sRI
Akwl' dw jYkwrw gjwieAw jwvy[
(A) Ardws hox smyN sMgq 'c hwzr swry
iesqrI purSW nUM h`Q joV ky Kloxw cwhIdw
hY. jo s`jx sRI gurU gRMQ swihb dI qwibAw
bYTw hovy, auh BI au`T ky cOr kry[
(e) Ardws krn vwlw sRI gurU gRMQ swihb
jI dy snmu`K KVHo ky, h`Q joV ky Ardws
kry[ jy sRI gurU gRMQ swihb jI mOjUd nw
hox qW iksy pwsy mUMh kr ky Ardws kro,
pRvwn hY[
(s) jdoN koeI Kws Ardws iksy iek jW
vDIk AwdmIAW vloN hovy, qW auhnW qoN ibnW
sMgq ivc bYTy hornW dw auTxw zrUrI nhIN[
4.swD sMgq ivc juV
ky gurbwxI dw AiBAws
gurduAwry
(a) gurbwxI dw Asr swD sMgq 'c bYiTAW
vDyry huMdw hY[ ies leI is`K leI auicq
hY ik is`K sMgqW dy joV-myl dy AsQwnW-gurduAwirAW
dy drSn kry qy swD sMgq ivc bYT ky gurbwxI
qoN lwB auTwvy[
(A) gurduAwry ivc sRI gurU gRMQ swihb
jI dw pRkwS inqw-pRqI hovy[ ibnW Kws kwrn
dy (jd ik pRkwS jwrI r`Kx dI loV hovy)
rwq nMU pRkwS nw rhy[ Awm qOr 'qy rhrwis
dy pwT mgroN su`K-Awsn kIqw jwvy[ jd qk
gRMQI jW syvwdwr sRI gurU gRMQ swihb jI
dI syvw leI hwzr rih sky jW pwTIAW, drSn
krn vwilAW dI AwvwjweI rhy jW byAdbI dw
Kqrw nw hovy, qd qk pRkwS rhy[ aupRMq
su`K-Awsn kr dyxw auicq hY, qW jo byAdbI
nw hovy[
(e) sRI gurU gRMQ swihb jI nUM snmwn
nwl pRkwiSAw, piVHAw qy sMqoiKAw jwvy[
pRkwS leI zrUrI hY ik sQwn swP-suQrw hovy[
aupr cWdnI hovy[ pRkwS mMjI swihb 'qy
swP suQry bsqr ivCw ky kIqw jwvy[ sRI
gurU gRMQ swihb jI nUM sMBwl ky pRkwSn
leI gdyly Awid limAwn vrqy jwx Aqy aupr
leI rumwl hovy[ jd pwT nw huMdw hovy,
qW au`qy rumwl ipAw rhy[ pRkwS vyly cOr
BI cwhIey[
(s) aupr d`sy swmwn qoN ielwvw DUp jW
dIvy mcw ky AwrqI krnI, Bog lwauxw, joqW
jgwauxIAW, t`l KVkwauxy Awid krm gurmiq
Anuswr nhIN[ hW, sQwn nUM sugMiDq krn
leI Pu`l, DUp Awid sugMDIAW vrqxIAW ivvrijq
nhIN[ kmry AMdr rOSnI leI qyl, GIh jW
momb`qI, ibjlI, lYNp Awid jgw lYxy cwhIdy
hn[
(b) sRI gurU gRMQ swihb jI dy vwkr (qu`l)
iksy pusqk nUM AsQwpn nhIN krnw[ gurduAwry
ivc koeI mUrqI-pUjw jW hor gurmiq dy ivru`D
koeI rIqI jW sMskwr nw hovy, nw hI koeI
Anmq dw iqauhwr mnwieAw jwvy[ hW, iksy
mOky jW ie`kqRqw nUM gurmiq dy pRcwr leI
vrqxw AXog nhIN[
(k) sRI gurU gRMQ swihb jI dy pMGUVy
dy pwivAW nUM mu`TIAW BrnIAW, kMDW jW
QiVHAW 'qy n`k rgVnw, jW mu`TIAW BrnIAW,
mMjI swihb hyTW pwxI r`Kxw, gurduAwirAW
ivc mUrqIAW (bu`q) bnwxIAW jW r`KxIAW,
gurU swihbwn jW is`K bzurgW dIAW qsvIrW
A`gy m`Qy tykxy, ieho ijhy krm mnm`q hn[
(K) iek qoN dUjI QW sRI gurU gRMQ swihb
lY jwx vyly Ardws krnI cwhIey[ ijs ny
isr qy sRI gurU gRMQ swihb jI cu`ikAw
hovy, auh nMgy pYrIN cly, pr jykr iksy
mOky joVy pwx dI Aiq loV pY jwvy, qW Brm
nhIN krnw[
(g) sRI gurU gRMQ swihb jI nUM Ardwsw
soD ky pRkwS kIqw jwvy[ pRkwS krn vyly
sRI gurU gRMQ swihb ivcoN iek Sbd dw vwk
ilAw jwvy[
(G) jd sRI gurU gRMQ swihb jI dI svwrI
Awvy qW BwvyN A`gy pRkwS hoieAw hovy jW
nw, hr iek is`K nUM snmwn leI au`T Kloxw
cwhIey[
(|) gurduAwry AMdr jwx l`igAW joVy bwhr
lwh ky, suQrw ho ky jwxw cwhIey, jy pYr
mYly jW gMdy hox, qW jl nwl Do lYxy cwhIey[
sRI gurU gRMQ swihb AQvw gurduAwry nUM
Awpxy s`jy pwsy r`K ky pRkrmw krnI cwhIey[
(c ) gurduAwry AMdr drSnW leI jwx leI
iksy dyS, mjHb, jwiq vwly nUM mnwhI nhIN,
pr aus dy pws is`K Drm qoN ivvrijq, qmwkU
Awid koeI cIz nhIN hoxI cwhIdI[
(C ) gurduAwry AMdr jw ky is`k dw pihlw
krm sRI gurU gRMQ swihb jI A`gy m`Qw tykxw
hY[ aupRMq gurU rUp swD sMgq dy drSn kr
ky sihj nwl 'vwihgurU jI kw Kwlsw, vwihgurU
jI kI &qh' bulweI jwvy[
(j) sMgq ivc bYTx leI BI is`K-Ais`K
CUq-Cwq, jwq-pwq, aUc-nIc dw Brm jW ivqkrw
nhIN krvw[
(J) iksy mnu`K dw siqgurW dy pRkwS smyN
jW sMgq ivc gdylw, Awsx, kursI, cOkI,
mMjw Awid lw ky bYTxw jW iksy hor ivqkry
nwl bYTxw mnm`q hY[
(\) sMgq ivc jW siqgurW dy pRkwS smyN
iksy is`K nUM nMgy isr nhIN bYTxw cwhIdw[
sMgq ivc ks`K iesqrIAW leI prdw krnw jW
GuMf k`Fxw gurmiq ivru`D hY[
(t) q^q pMj hn:-
1) sRI Akwl q^q swihb, AMimRqsr[
2) q^q sRI ptnw swihb[
3) q^q sRI kysgVH swihb, AnMdpur[
4) q^q sRI hzUr swihb, nMdyV[
5) q^q sRI dmdmw swihb (qlvMfI swbHo)[
(T) q^qW dy Kws AsQwn au`qy kyvl rihqvwn
AMimRqDwrI isMG (isMG jW isMGxI) hI cVH
skdy hn[
(q^qW au`qy piqq qy qnKwhIey is`K
qoN ibnW hr iek pRwxI mwqr, gYr-is`K dI
Ardws ho skdI hY[)
(f) hr iek gurduAwry ivc inSwn swihb
iksy au`cI Qw 'qy l`gw hovy[ inSwn swihb
dy puSwky dw rMg bsMqI jW surmeI hovy
Aqy inSwn swihb dy isry au~qy srbloh dw
Bwlw jW KMfw hovy[
(F) gurduAwry iv`c ngwrw hovy, jo smyN
isr vjwieAw jwvy[
kIrqn
(a) sMgq iv`c kIrqn kyvl is`K hI kr
skdw hY[
(A) kIrqn gurbwxI nUM rwgW ivc aucwrn
krn nUM kihMdy hn[
(e) sMgq ivc kIrqn kyvl gurbwxI jW ies
dI ivAwiKAw-srUp rcnw BweI gurdws jI qy
BweI nMd lwl jI dI bwxI dw ho skdw hY[
(s) SbdW nUM jotIAW dI Dwrnw jW rwg
nwl pVHidAW bwhr dIAW mn-GVq qy vwDU qukW
lw ky Dwrnw lwauxI jW gwauxw AXog hY[
Sbd dI quk hI Dwrnw bxweI jwvy[
hukm
(a) sRI gurU gRMQ swihb jI A`gy m`Qw
tykxw, gurU-rUp sMgq dy Adb nwl drSn krny
qy Avwzw lYxw jW suxnw, siqgurU dy 'drSn'
hn[ vwk lYx qoN ibnW sRI gurU gRMQ swihb
jI dw rucwl cu`k ky drSn krnw jW krvwauxw
mnm`q hY[
(A) sMgq iv`c iek vkq ieko g`l hoxI
cwhIey – kIrqn jW kQw, viKAwn jW pwT[
(e) dIvwn smyN sMgq sMgq iv`c sRI gurU
gRMQ swihb dI qwibAw kyvl is`K (mrd jW
qIvIN) hI bYTx dw AiDkwrI hY[
(s) sMgq nUM pwT kyvl is`K hI kr ky
suxwvy[ Awpxy Awp leI pwT koeI gYr-is`K
BI kr skdw hY[
(h) 'hukm' lYx l`igAW K`by pMny dy auqly
pwisEN pihlw Sbd jo jwrI hY, mu`F qoN
pVHnw cwhIey[ jy aus Sbd dw mu`F ipCly
pMny qoN SurU huMdw hY qW p`qrw prq ky
pVHnw SurU kro Aqy Sbd swrw pVHo[ jy vwr
hovy qW pauVI dy swry slok qy pauVI pVHnI
cwhIey[ Sbd dy AMq ivc ijQy 'nwnk' nwm
Aw jwvy, aus quk 'qy Bog pwieAw jwvy[
(k) dIvwn dI smwpqI jW Bog dw Ardwsw
ho ky AMqm hukm ilAw jwvy[
swDwrn
(a) hr iek is`K nUM v`s l`gy, Awpxy
Gr ivc sRI gurU gRMQ swihb dy pRkwS krn
dw v`Krw qy nvyksw sQwn inXq krnw cwhIey[
(A) hr iek is`K is`KxI, b`cy b`cI nUM
gurmuKI pVH ky sRI gurU gRMQ swihb jI
dw pwT krvw is`Kxw cwhIey[
(e) hr iek is`K AMimRq vyly pRSwd Ckx
qoN pihlW sRI gurU gRMQ swihb jI dw 'hukm'
lvy[ jy ies ivc aukweI ho jwvy, qW idn
ivc iksy nw iksy vyly zrUr sRI gurU gRMQ
swihb dw pwT kry jW suxy[ sPr Awid AOkV
vyly drSn krn qoN AsmrQ hovy qW SMkw nhIN
krnI[
(s) cMgw qW ieh hY ik hr iek is`K Awpxw
swDwrn pwT jwrI r`Ky qy mhIny do mhIny
mgroN (jW ijqny smyN ivc ho sky) Bog pwvy[
AKMf pwT
(h) pwT AwrMB krn smyN AnMd swihb (pihlIAW
pMj pauVIAW qy iek AMqlI pauVI) dy pwT
mgroN Ardwsw kr ky hukm lYxw cwhIey[
Pyr jpu swihb dw pwT krnw cwhIey[
(a) AKMf pwT iksy BIV jW auqSwh vyly
kIqw jWdw hY[ ieh qkrIbn 48 GMty ivc
sMpUrn kIqw jWdw hY[ ies ivc pwT lgwqwr
ibnW rok dy kIqw jWdw hY[ pwT swP qy Su`D
hovy[ bhuq qyz pVHnw, ijs qoN suxn vwlw
kuJ smJ nw sky, gurbwxI dI inrwdrI hY[
A`Kr mwqr dw iDAwn r`K ky pwT Su`D qy
swP krnw cwhIey, BwvyN smW kuJ vDIk l`g
jwvy[
(A) AKMf pwT ijs prvwr jW sMgq ny
krvw hY, auh Awp kry; t`br dy iksy AwdmI,
swk sMbMDI, im`qr Awid iml ky krn[ pwTIAW
dI igxqI muk`rr nhIN[
jy koeI AwdmI Awp pwT nhIN kr skdw,
qW iksy cMgy pwTI koloN sux lvy pr ieh
nw hovy ik pwTI Awpy iek`lw bih ky pwT
krdw rhy qy sMgq jW t`br dw koeI AwdmI
nw suxdw hovy[ pwTI dI XQw-Skiq Bojn bsqr
Awid nwl Xog syvw kIqI jwvy[
(e) AKMf pwT jW hor iksy qrHW dy pwT
vyly kuMB, joq, nlIeyr Awid r`Kxw jw nwl
nwl jW ivc ivc iksy hor bwxI dw pwT jwrI
r`Kxw mnm`q hY[
swDwrn pwT / AKMf
pwT dw ArMB
swDwrn pwT dy ArMB vyly pRSwid ilAw
ky AnMd swihb (Cy pauVIAW) dw pwT kr ky
Ardws mgroN 'hukm' ilAw jwvy[ AKMf pwT
vyly kVwh pRSwid hovy, Pyr AnMd swihb
(Cy pauVIAW) dw pwT krn mgroN Ardws kr
ky Aqy 'hukm' lY ky pwT dw AwrMB kIqw
jwvy[
Bog
(a) sRI gurU gRMQ swihb dy pwT (swDwrn
jW AKMf) dw Bog muMdwvxI au~qy jW rwgmwlw
pVH ky cldI sQwnk rIqI Anuswr pwieAw jwvy[
(ies g`l bwbq pMQ 'c Ajy qk mqByd hY,
ies leI rwgmwlw qoN ibnW sRI gurU gRMQ
swihb jI dI bIV ilKx jW Cwpx dw hIAw koeI
nw kry)[ ies qoN aupRMq AnMd swihb dw
pwT kr ky Bog dw Ardwsw kIqw jwvy qy kVwh
pRSwid vrqwieAw jwvy[
(A) Bog smyN sRI gurU gRMQ swihb dI
loV Anuswr rumwl cOr, cwnxI Awid dI Bytw
Aqy pMQk kwrjW leI XQw-Skiq 'Ardws' krweI
jwvy[
kVwh
(a) kVwh pRSwid jo ivdI Anuswr iqAwr
kr ky jW krw ky ilAWdw jwvy, sMgq ivc
pRvwn hovygw[
(A) kVwh pRSwid iqAwr krn dI ivDI ieh
hY – suA`C BWfy 'c iqRBwvlI (Awtw, auqm
im`Tw qy GIh ieko ijhy pw ky) gurbwxI
dw pwT krdy hoey iqAwr kIqw jwvy[ iPr
suA`C bsqr nwl F`k ky sRI gurU gRMQ swihb
dy hzUr suA`C cONkI au`pr r`iKAw jwvy[
sRI gurU gRMQ swihb dy hzUr sMgq nUM au~cI
Awvwj 'c suxw ky AnMd swihb dIAW pihlIAW
pMj pauVIAW qy AMqlI iek pauVI dw pwT
kIqw jwvy Aqy Ardwsw soiDAw jwvy qy prvwngI
leI ikrpwn Byt hovy[
(e) ies dy auprMq sMgq nUM vrqwaux
qoN pihlW kVwh pRSwid ivcoN pMjw ipAwirAW
dw g`Pw k`F ky vrqwieAw jwvy[ aupRMq sMgq
ivc vrqwaux l`igAW pihlW qwibAw bYTy isMGW
nUM ktory jW kOl ivc pw ky dyvy qy iPr
bwkI sMgq nUM vrqwey[ iksy ilhwz jW iGrxw
krky ivqkw nw kry[ sB is`K, gYr is`K,
nIc-aUc jwiq vwly nUM ieko ijhw vrqwvy[
kVwh pRSwid vrqwx vyly sMgq ivc bYTy iksy
mnu`K qoN zwq-pwq, CUq-Cwq dw iKAwl krky
iglwnI nhIN krnI cwhIdI [
(s) kVwh pRSwid Bytw krn vyly G`t iek
tkw nkd Ardws BI hovy[
5. gurbwxI dI kQw
(a) sMgq ivc gurbwxI dI kQw is`K hI
kry[
(A) kQw dw mnorQ gurmiq idRVHwauxw hI
hovy[
(e) kQw ds gurU swihbwn dI bwxI jW BweI
gurdws, BweI nMd lwl jW iksy hor pRmwixk
pMQk pusqk jW ieiqhws dIAW pusqkW (jo
gurmiq AnukUl hox) dI ho skdI hY, pr Anmq
dI iksy pusqk dI nhIN ho skdI[ hW, pRmwx
iksy mhwqmw jW pusqk dI au`qm isiKAw dw
ilAw jw skdw hY[
(6) viKAwn – gurduAwry ivc gurmiq
qoN ivru`D koeI viKAwn nhIN ho skdw[
(7) gurduAwry ivc sMgq dw pRogrwm Awm
qOr 'qy ieauN huMdw hY :-
2. gurmiq dI rihxI
sRI gurU gRMQ swihb dw pRkwS,
kIrqn, kQw, viKAwn, AnMd swihb, Ardws,
&qh, siq sRI Akwl dw jYkwrw qy hukm[
is`K dI Awm rihxI, ikRq, ivrq,
gurmiq Anuswr hovy[ gurmiq ieh hY:-
(a) iek Akwl purK qoN Cut iksy dyvI
dyvqy dI aupwsnw nhIN krnI[
1. qwibAw bYTy isMG nUM dUhrw g`Pw dyxw
AXog ivqkrw hY[
(A) AwpxI mukqI dw dwqw qy ieSt kyvl
ds gurU swihbwn, sRI gurU gRMQ swihb Aqy
gurU swihbwn dI bwxI nUM mMnxw[
(e) ds gurU swihbwn nUM ieko joq dw
pRkwS rUp krky mMnxw[
(s) zwq-pwq, CUq-Cwq, jMqR-mMqR-qMqR,
Sgn, iq`Q, mhUrq, gRih, rwS, SrwD, ip`qr,
iKAwh, ipMf, p`ql, dIvw, ikirAw krm, hom,
j`g, qrpx, isKw sUq, B`dx, iekwdSI, pUrnmwSI
Awid dy vrq, iqlk jM\U, qulsI, mwlw, gor,
m`T, mVHI, mUrqI pUjw Awid Brm-rUp krmW
auqy inscy nhIN krvw[ gur AsQwn qon iksy
An-Drm dy qIrQ jW Dwm nUM Awpxw AsQwn
nhIN mMnxw[
pIr, bRwhmx, pu`Cxw, su`Kxw, SIrnI,
vyd Swsqr, gwieqRI, gIqw, kurwn, AMjIl
Awid au~qy inScw nhIN krvw[ hW, Awm vwkPI
leI AnmqW dy gRMQW dw pVHnw Xog hY[
(h) Kwlsw swry mqW qoN inAwrw rhy,
pr, iksy AnDrmI dw idl nw duKwvy[
(k) hr iek kMm krn qoN pihlW vwihgurU
A`gy Ardws kro[
(K) is`K leI gurmuKI dI ividAw pVHnI
zrUrI hY[ hor ividAw BI pVHy[
(g) sMqwn nUM guris`KI dI ividAw idvwauxI
is`K dw &rz hY[
(G) kys lVky ky jo hoey so aunHW dw
burw nw mMgy, kys auhI r`Ko, nwm isMG
r`Ko[ is`K Awpxy lVky lVkIAW dy kys swbq
r`Ky[
(|) is`K BMg, APIm, Srwb, qmwkU Awid
nSy nw vrqy[ Aml pRSwdy dw hI r`Ky[
(c ) is`K mrd AQvw iesqRI nUM n`k kMn
Cydnw mnHW hY[
(C ) gurU dw is`K kMinAw nw mwry, kuVI-mwr
nwl nw vrqy[
(j) gurU kw is`K Drm dI ikrq kr ky inrbwh
kry[
(J) gurU kw is`K grIb dI rsnw nUM gurU
kI golk jwxy[
(\) corI XwrI nw kry, jUAw n Kyfy[
(t) pr bytI ko bytI jwnY[
pr iesqRI ko mwq bKwnY[
Apin iesqRI soN riq hoeI[
rihqvMq isMG hY soeI[
iesy qrHW is`K iesqRI Awpxy pqIbrq
Drm 'c rhy[
(T) gurU kw is`K jnm qoN lY ky dyhWq
qk gur mrXwdw kry[
(f) is`k, is`k nuM imlx smyN 'vwihgurU
jI kw Kwlsw, vwihgurU jI kI &qh' bulwvy[
mrd iesqrI dohW leI ieho hukm hY[
(F) is`K iesqrIAW leI prdw jW GuMf krvw
au`icq nhIN[
(x) is`K leI kCihry qy dsqwr qoN Cut
puSwk sMbMDI bwkI koeI pwbMdI nhIN[ is`K
iesqrI dsqwr sjwey jW nw sjwey, dovyN
TIk hn[
1. jnm qy nwm-sMskwr
(a) is`K dy Gr bwlk dw jnm hox mgroN
jd mwqw auTx bYTx qy ieSnwn krn dy Xog
hovy qW (idnW dI koeI igxqI muk`rr nhIN)
t`br qy sMbMDI gurduAwry kVwh pRSwid lY
ky jwx jW krwaux Aqy gurU jI dy hzUr 'prmysir
idqw bMnw' (soriT m: 5) 'siqgur swcY dIAw
Byij' (Awsw m: 5) Awid KuSI qy DMnvwd
vwly Sbd pVHn aupRMq, jykr sRI gurU gRMQ
swihb jI dw pwT r`iKAw hovy qW pwT dw
Bog pwieAw jwvy, iPr vwk ilAw jwvy[ vwk
dy ArMB dy Sbd dw jo pihlw A`Kr hovy,
aus qoN gRMQI isMG b`cy dw nwm qjvIz kry
Aqy sMgq dI pRvwngI ly ky nwm pRgt kry[
lVky dy nwauN ip`Cy 'isMG' Sbd Aqy lVkI
dy nwm ip`Cy 'kOr' Sbd lgwieAw jwvy[ aupRMq,
AnMd swihb (Cy pauVIAW) mgroN b`cy dy
nwm sMskwr dI KuSI dw Xog SbdW iv`c Ardwsw
kr ky kVwh pRSwid vrqwieAw jwvy[
(A) jnm dy sMbMD ivc Kwx-pIx ivc koeI
sUqk dw Brm nhIN krnw, ikauNik:
'jMmxu mrxw hukmu hY BwxY AwvY
jwie ]
Kwxw pIxw pivqRu hY idqonu irjku
sMbwih ]
(e) sRI gurU gMRQ swihb jI dy rumwl
qoN cylw bxw ky pwauxw Awid mnm`q hY[
2. AnMd sMskwr
(a) is`K is`KxI dw ivAwh, ibnW zwq-pwq,
goq ivcwry dy hoxw cwhIey[
(A) is`K dI pu`qrI dw ivAwh is`K nwl
hI hovy[
(e) is`K dw ivAwh 'AnMd' rIqI nwl krnw
cwhIey[
(s) lVkI lVky dw ivAwh bcpn iv`c krnw
ivvrijq hY[
(h) jd lVkI SrIr, mn qy Awcwr krky ivAwh
krn dy Xog ho jwvy, qW iksy Xog is`K nwl
'AnMd' pVHwieAw jwvy[
(k) 'AnMd' qoN pihlW kuVmweI dI rsm
zrUrI nhIN; pr jy krnI hovy qW lVkI vwly
idsy idn sMgq joV ky sRI gurU gRMQ swihb
jI dy hzUr Ardwsw soD ky iek ikRpwn, kVw,
qy kuJ im`Tw lVky dy p`ly pw dyx[
(K) 'AnMd' dw idn muk`rr krn l`igAW
koeI iQiq-vwr, cMgy-mMdy idn dI Koj krn
leI p`qRI vwcxw mnmq hY[ koeI idn jo
dohW iDrW nUM Awps iv`c slwh kr ky cMgw
id`sy, inXq kr lYxw cwhIey[
(g) ishrw, mukt jW gwnw bMnHxw, ip`qr
pUjxy, k`cI l`sI ivc pYr pwauxw, byrI
jW jMfI v`FxI, GVolI BrnI, rus ky jwxw,
CMd pVHny, hvn krnw, vydI g`fxI, vysvw
dw nwc, Srwb Awid mnmq hY[
(G) ijqny QoVHy AwdmI lVkI vwlw mMgwvy,
auqny nwl lY ky lVkw shury Gr jwvy, dohIN
pwsIN gurbwxI dy Sbd gwey jwx qy '&qh'
gjweI jwvy[
(|) ivAwh vyly sRI gurU gRMQ swihb jI
dy hzUr dIvwn lgy[ sMgq jW rwgI kIrqn
krn[ iPr lVkI qy lVkw sRI gurU gRMQ swihb
dy hzUr ibTwey jwx[ lVkI, lVky dy K`by
pwsy bYTy[ sMgq dI AwigAw lY ky 'AnMd'
pVHwaux vwlw is`K (mrd jW iesqrI) lVky
lVkI qy aunHW idAW mwipAW jW srbrwhW nUM
KVHw kr ky 'AnMd' dy ArMB dw Ardwsw soDy[
iPr auh lVky lVkI nUM gurmiq Anuswr gRihsq
Drm dy &rzW dw aupdyS kry[
pihly, dohW nUM sWJW aupdyS kry[ ies
ivc sUhI rwg dIAW lwvW dy Bwv Anuswr pqI-pqnI
dy sbMD nUM jIv qy pRmwqmw dy ipAwr dy
nmUny au~qy Fwlx dI ivDI d`sy[
Awps ivc pRym dwrw "eyk joiq
duie mUrqI" hoxw d`sy qy iekur gRihsq
Drm inbwhuMdy hoey Awpxy sWJy Brqw 'Akwl
purK' nwl iekimk hoxw idRVHwvy[ dohW ny
ies sMjog nUM mnu`Kw jnm dI Xwqrw nUM
sPlqw nwl inbwhux dw swDn bnwauxw hY[
dohW ny ies sMjog dy rwhIN pir`qr qy gurmuKI
jIvn ibqwauxw hY[
iPr lVky qy lVkI nUM Awpo Awpxy
vKo-vKry, gRihsq Drm dy &rz d`sy jwx[
vr nUM d`isAw jwvy ik lVkI vwilAW
ny quhwnUM hI sB qoN vDIk Xog jwx ky vr
cuixAw hY[ Awp ny AwpxI pqnI nUM ArDMgI
jwx ky swrIAW AvsQW ivc ieko ijhw ipAwr
krnw hY qy vMf Ckxw hY[ eys dy srIr qy
ie`zq dy rwKy qusIN ho[ iesqrI-brq Drm
ivc p`ky rihxw[ ies dy mwqw ipqw qy sMbMDIAW
nUM Awpxy mwqw ipqw qy sMbMDIAW qu`l Awdr
dyxw[
kMinAW nUM d`isAw jwvy ik Awp
nUM sRI gurU gRMQ swihb qy sMgq dy hzUr
ies s`jx dy lV lwieAw jWdw hY[ Awp ienHW
dy 'inrml Bau' ivc rihMdy hoey ienHW nUM
hI Awpxy swry pRym qy SrDw dw mwlk smJxw,
duK suK, dyl prdyl ivc Awpxy pqI-byq Drm
ivc p`ky rihxw, syvw krnI [ ienHW dy mwqw
ipqw qy sMbMDIAW nUM Awpxy mwqw ipqw qy
sMbMDIAW vWg jwxnw[
aupdyS dIAW g`lW pRvwn krdy hoey vr
qy kMinAW dovy sRI gurU gRMQ swihb jI
A`gy m`Qw tykx[ iPr lVkI dw ipqw jW muKI
sMbMDI lVky dw p`lw lVkI dy h`Q PVwvy
qy qwibAw bYTw s`jx sUhI mhlw 4 ivc id`qIAW
lwvW dw pwT suxwvy[ hryk id`qIAW lwvW
dw pwT suxwvy[ hryk lWv dw pwT hox mgroN
A`gy vr qy ip`Cy kMinAW, vr dw p`lw PV
ky sRI gurU gRMQ swihb jI dIAW cwr pRkrmW
krn[ pRkrmW krn smyN rwgI jW sMgq lwvW
nUM kRm Anuswr sur nwl gweI jwx Aqy vr
kMinAW hI iek lWv mgroN m`Qw tyk ky AglI
lWv suxn leI KVHy ho jwx[ auprMq m`Qw
tyk ky AwpxI QW 'qy bYT jwx qy rwgI isMG
jW AnMd krwaux vwlw AnMd swihb dIAW pihlIAW
pMj pauVIAW qy AMqlI pauVI dw pwT kry[
iPr 'AnMd' dI smwpqI dw Ardwsw soiDAw
jwvy qy kVwh pRSwid vrqwieAw jwvy[
(c ) mnmq vwilAW dw ivAwh 'AnMd' rIqI
nwl nhIN ho skdw[
(C ) lVky jW lVkI dw sMjog pYsw lY ky
nw kro[
(j) jy bwlkI dy mwpy kdWc s`bb pwie
kY bwlkI dy gRih ivKy jwx Aqy auQy pRSwid
iqAwr hovy, qW Kwx qoN sMkocxw nhIN[
AMn nw Kwxw sB Brm hY[ Kwlsy nUM Kwxw
Klwvxw sRI gurU bwby Akwl purK bKiSAw
hY[ bytI byty vwly Awps myN KWdy rihx,
iesy vwsqy, jo gurU ny dovyN swk iek kIqy
hYn[
(J) ijs iesqrI dw Brqw kwl-v`s ho jwvy,
auh cwhy qW Xog vr dyk ky punr sMjog kr
lvy[ is`K dI iesqrI mr jwvy qW aus leI
BI ieho hukm hY[
(|) puvr ivAwh dI vI ieho rIq hY, jo
AnMd leI auqy d`sI hY[
(t) Awm hwlqW ivc is`K nUM iek iesqrI
dy huMidAW dUjw ivAwh nhIN krnw cwhIey[
(T) AMimRqDwrI isMG nUM cwhIdw hY ik
AwpxI isMGxI nUM BI AMimRq Ckw lvy[
3. imrqk sMskwr
(a) pRwxI nUM mrn vyly – jo mMjy 'qy
hovy qW – hyT nhIN auqwrnw; dIvw-v`tI,
gaU mxswauxw jW hor koeI mnmq sMskwr nhIN
krnw[ kyvl gurbwxI dw pwT krnw jW 'vwihgurU'
'vwihgurU' krnw[
(A) pRwxI dy dyh iqAwgx 'qy Dwh nhIN
mwrnI, ip`txw, jW isAwpw nhIN krnw, mn
nUM vwihgurU dI rzw ivc ilAwaux leI gurbwxI
dw pwT jW vwihgurU dw jwp krI jwxw cMgw
hY[
(e) pRwxI BwvyN CotI qoN CotI aumr dw
hovy, so BI sskwrnw cwhIey[ ijQy sskwr
dw pRbMD nw ho sky auQy jl pRvwh jW hor
qrIkw vrqx qoN SMkw nhIN krnI[
(s) sskwrn leI idn jW rwq dw Brm nhIN
krnw[
(h) imRqk srIr nUM ieSnwn krw ky suA`S
bsqR pwey jwx qy kkwr judw n kIqy jwx[
iPr q^qy auqy pw ky clwcy dw Ardwsw soiDAw
jwvy[ iPr ArQI nUM cu`k ky SmSwn BUmI
v`l iljwieAw jwvy[ nwl vYrwgmeI SbdW
dw aucwrn kIqw jwvy[ sskwr dI QW 'qy
phuMc ky icKw rcI jwvy[ iPr pRwxI nUM
AMgITy auqy r`K ky pu`qr jW koeI hor sMbMDI
jW ihqU Awid AgnnI lw dyvy[ sMgq kuJ
ivQ 'qy bih ky kIrqn kry jW vYrwgmeI Sbd
pVHy[ jd AMgITw pUrI qrHW bl auTy qW
(kpwil ikirAw Awid krvw mnmq hY), kIrqn
soihly dw pwT kr ky Ardwsw soD ky sMgq
muV Awvy[ Gr Aw ky jW lwgy dy gurduAwry
ivc pRwxI nimq sRI gurU gRMQ swihb jI
dw pwT r`iKAw jwvy 'qy AnMd swihb (Cy
pauVIAW) dw pwT kr ky Ardwsw dsvyN idn
hovy[ jy dsvyN idn nw ho sky qW hor koeI
idn sMbMDIAW dy sOK nUM muK r`K ky inXq
kIqw jwvy[ ies pwT dy krn ivc Gr vwly
qy sMbMDI rl ky ih`sw lYx[ jy ho sky
qW hr roz rwq nUM kIrqn BI hovy[ 'duishry'
dy ip`CoN clwxy dI koeI rsm bwkI nhIN
rihMdI[
(k) imrqw pRwxI dw 'AMgITw" TMfw
hox 'qy swrI dyh dI Bsm AsQIAW smyq auTw
ky jl ivc pRvwh kr id`qI jwvy, jW auQy
hI d`b ky ijmIN brwbr kr id`qI jwvy[
sskwr AsQwn 'qy imRqk pRwxI dI Xwdgwr
bxwauxI mnHw hY[
(K) AD mwrg, isAwpw, PUhVI, dIvw, ipMf,
ikirAw, srwD, buFw mrnw Awid krnw mnmq
hY[ AMgITy ivcoN Pu`l cug ky gMgw, pqwlpurI,
krqwrpur swihb Awidk QwvW ivc jw ky pwxy
mnmq hY[
4.
hor
ienHW sMskwrW qoN Cu`t smyN
smyN jo BI KuSI ZmI dw mOkw Aw bxy (ijvyN
nvyN mkwn ivc pRvyS krnw, nvIN dukwn KolHxw,
bwlk nUM mdr`sy pwauxw Awid) qW is`K nUM
cwhIey ik vwihgurU dI shwieqw leI Ardwsw
soDy[ is`KI ivc swry sMskwrW dw zrUrI
AMg bwxI dw pwT qy Ardwsw hY[
3. syvw
syvw is`K Drm dw iek au`Gw AMg
hY[ ies nUM nmUny mwqR isKwaux leI gurduAwirAW
'c hI pRbMD kIqw huMdw hY[ swDwrn rUp
ies dy ieh hn – gurduAwry dw JwVU, lypx,
sMgqW dI pwxI p`Ky dI syvw, lMgr dI syvw,
joVy JwVnw Awid[
(a) gurU kw lMgr – ies dy do
Bwv hn : iek is`KW nUM syvw isKwauxw,
dUjw, aUc-nIc, CUq-Cwq dw Brm imtwauxw[
(A) gurU ky lMgr ivc bYT ky aUc-nIc,
iksy zwq jW vrx dw pRwxI pRSwd Ck skdw
hY[ pMgq ivc ibTwx l`igAW iksy dyS, vrx,
zwq jW mjHb dw ivqkrw nhIN krnw[ hW,
iek QwlI ivc kyvl AMimRqDwrI is`K hI Ck
skdy hn[
pMQk rihxI
1. gurU pMQ
2. AMimRq sMskwr
3. qnKwh lwaux dI ivDI
4. gurmqw krn dI ivDI
5. sQwnk &YsilAW dI ApIl
1. gurU pMQ
syvw, kyvl p`ky lMgr Awid 'qy
hI nhIN muk jWdI, is`K dI swrI izMdgI
praupkwr vwlI hY[ syvw, sPl auh Y, jo
QoVHy jqn nwl vDIk qoN vDIk ho sky[ ieh
g`l jQybMdI dy rwhIN ho skdI hY[ is`K
ny ies SKsI Drm pUrw kridAW hoieAW nwl
hI pMQk Prz BI pUry krny hn[ ies jQybMdI
dw nW pMQ hY[ hi iek is`K ny 'pMQ' dw
iek AMg ho ky BI Awpxw Drm inBwauxw hY[
(a) 'gurU pMQ' : iqAwr-br-iqAwr
isMGW dy smu`cy smUh nUM 'gurU pMQ' AwKdy
hn[ ies dI iqAwrI dsW gurU swihbwn ny
kIqI Aqy dsm gurU jI ny ies dw AMqm srUp
bMnH ky guirAweI sONpI[
AMimRq sMskwr
(a) AMimRq Ckwx leI iek Kws AsQwn 'qy
pRbMD hovy[ Awm lokW dw lWGW nw hovy[
(A) auQy sRI gurU gRMQ swihb jI dw prkwS
hovy[ G`t qoN G`t Cy iqAwr-br-iqAwr isMG
hwzr hox, ijnHW 'coN iek qwibAw bYTy qy
bwkI pMj AMimRq Ckwx leI hox[ ienHW ivc
isMGxIAW BI ho skdIAW hn[ ienHW swirAW
ny kysIN ieSnwn kIqw hovy[
(e) ienHW pMjW ipAwirAW ivc koeI AMg-hIx
(AMnHW, kwxw, lM|w, lUlHw jI dIrG rog
vwlw) nw hovy[ swry iqAwr-br-iqAwr drSnI
isMG hox[
(s) hr dyS, hr mjHb qy jwqI dy hi iesqRI
purS nUM AMimRq Ckx dw AiDkwr hY, jo is`K
Drm gRihx krn 'qy aus dy AsUlW aupr c`lx
dw pRx kry[
bhuq CotI AvsQw dw nw hovy, hoS
sMBwlI hovy, AMimRq Ckx vwly hryk pRwxI
ny kysIN ieSnwn kIqw hovy Aqy hi iek pMj
kkwr (kys, ikRpwn gwqry vwlI, kCihrw,
kMGw, kVw) dw DwrnI hovy[ Anmq dw koeI
icMnH nw hovy, isr nMgw jW topI nw hovy,
Cydk gihxy koeI nw hox[ Adb nwl h`Q
joV ky sRI gurU jI dy hzUr KVHy hox[
(h) jy iksy ny kurihq krn krky muV AMimRq
Ckxw hovy qW aus nUM A`f kr ky sMgq ivc
pMj ipAwry qnKwh lw lYx[
(k) AMimRq Ckwaux vwly pMj ipAwirAW
'coN koeI iek s`jx AMimRq Ckx dy AiBlwKIAW
nUM is`K Drm dy AsUl smJwvy –
is`K Drm ivc ikrqm dI pUjw iqAwg ky
iek krqwr dI pRymw-BgqI qy aupwSnw d`sI
hY[ ies dI pUrnqw leI gurbwxI dw AiBAws,
swD sMgq qy pMQ dI syvw, aupkwr, nwm dw
pRym Aqy AMimRq Ck ky rihq-bihq r`Kxw
mu`K swDn hn, Awid, kI qusIN ies Drm nUM
KuSI nwl kbUl krdy ho?
(K) "hW" dw jvwb Awaux 'qy
ipAwirAW 'coN iek s`jx AMimRq dI iqAwrI
dw Ardwsw kr ky hukm lvy[ pMj ipAwry
AMimRq iqAwr krn leI bwty pws Aw bYTx[
(g) bwtw srb-loh dw hovy qy cONkI, sunihry
Awid iksy sv`C cIz 'pur riKAw hovy[
(G) bwty ivc sv`C jl qy pqwsy pwey jwx
qy pMj ipAwry bwty dy ierd-igrd bIr Awsn
ho ky bYT jwx[
(|) qy iehnW bwxIAW dw pwT krn :-
bIr Awsn:- s`jw gofw izmIN 'qy Dr ky,
s`jI l`q dw Bwr pYr 'qy r`K ky bYTxw qy
K`bw gofw aucw kr ky r`Kxw[
jpu, jwpu, 10 sv`Xy (sRwvg suD vwly),
bynqI cOpeI ('hmrI kro hwQ dY r`Cw"
qoN lY ky "dust doK qy lyhu bcweI"
qk), AnMd swihb[
(c ) hi iek bwxI pVHn vwlw K`bw h`Q
bwty dy kMFy 'qy Dry qy s`jy h`Q vwl KMfw
jl ivc PyrI jwvy[ surq iekwgr hovy[
bwkI idAW dy dovyN h`Q bwty dy kMFy 'qy
Aqy iDAwn AMimRq v`l itky[
(C) pwT hox mgroN ipAwirAW ivcoN koeI
iek Ardws kry[
(j) ijs AiBlwKI ny AMimRq dI iqAwrI
vyly swry sMskwr 'c ih`sw ilAw hY, auhI
AMimRq Ckx ivc Swml ho skdw hY[
(J) hux sRI klgIDr dSmyS ipqw dw iDAwn
Dr ky hr iek AMimRq Ckx vwly nUM bIr-Awsn
krw ky aus dy K`by h`Q aupr s`jw h`Q rKw
ky pMj culy AMimRq dy Ckwey jwx Aqy hr
culy nwl ieh ikhw jwvy:-
bol 'vwihgurU jI kw Kwlsw, vwihgurU
jI kI &qh[' Ckx vwlw Ck ky khy: 'vwihgurU
jI kw Kwlsw, vwihgurU jI kI &qh[
Pyr pMj C`ty AMimRq dy nyqrW 'pr lwey
jwx[ Pyr pMj C`ty kysW ivc pwey jwx[
hr iek C`ty nwl Ckx vwlw Ckwaux vwly dy
ip`Cy ip`Cy 'vwihgurU jI kw Kwlsw, vwihgurU
jI kI &qh' gjweI jwvy[ jo AMimR bwkI
rhy, aus nUM swry AMimRq Ckx vwly (is`K
qy is`KxIAW) rl ky Ckx[
(\) aupRMq ipAwry rl ky ieko Avwz nwl
AMimRq Ckx vwilAW nUM 'vwihgurU' dw nwm
d`s ky mUl mMqR sunwaux qy auhnW pwsoN
ies dw rtn krwaux:-
< siq nwmu krqw purKu
inrBau inrvYru
Akwl mUriq AjUnI sYBM gur pRswid
]
(t) iPr pMjW ipAwirAW 'coN koeI s`jx
rihq d`sy-A`j qoN qusIN 'siqgur kY jnmy
gvn imtwieAw' hY Aqy Kwlsw pMQ ivc Swml
hoey ho[ quhwfw Dwrimk ipqw sRI gurU
goibMd isMG jI qy Dwrimk mwqw swihb kOr
jI hn[ jnm Awp dw kys gVH swihb dw qy
vwsI AnMdpur swihb dI ho[ qusIN iek ipqw
dy pu`qr hox krky Awps ivc qy hor swry
AMimRq-DwrIAW dy Dwrimk Brwqw ho[ qusIN
ipClI kul, ikrqm krm, Drm dw iqAwg kr
ky ArQwq ipClI jwq-pwq, jnm, dyS, mjHb
dw iKAwl qk C`f ky inrol Kwlsw bx gey
ho[ iek Akwl purK qoN Cut iksy dyvI,
dyvqy, Avqwr, pYgMbr dI aupwsnw nhIN krnI[
dsoN gurU swihbwn nUM qy aunHW dI bwxI
qoN ibnw iksy hor nUM Awpxw mukqI dwqw
nhIN mMnxw[ qusIN qusIN gurmuKI jwxdy
ho (jy nhIN jwxdy qW is`K lE) Aqy hr roz
G`t qoN G`t iehnW in`qnym dIAW bwxIAW
dw pwT krnw, jW suxnw: jpu, jwpu, 10 sv`Xy
('sRwvg suD' vwly), so dru rhrwis qy soihlw[
sRI gurU gRMQ swihb jI dw pwT krnw jW
suxnw, pMjW k`ikAW – kys, ik`pwn, kCihrw,
kMGw, kVw nUM hr vyly AMg-sMg r`Kxw[
ieh cwr kurihW nhIN krnIAW:-
1) kysW dI by-AdbI
2) ku`Tw Kwxw
3) pr-iesqRI jI pr-purS dw gmn (Bogxw)
4) qmwkU dw vrqxw[
ienHW ivcoN koeI kurihq ho jwvy
qW muV ky AMimRq Ckxw peygw[ AwpxI ie`Cw
ivruu`D AnBol hI koeI kurihq ho jwvy qW
koeI dMf nhIN[
isrguMm nVI mwr (jo is`K ho ky ieh kMm
krn) dw sMg nhIN krnw[ pMQ syvw Aqy gurduAwirAW
dI tihl ivc qqpr rihxw, AwpxI kmweI ivcoN
gurU kw dsvMD dyxw Awid swry kMm gurmiq
Anuswr krny[
1. ikRpwn dI lMbweI dI koeI h`d nhIN
ho skdI
2. kCihrw iksy vI kpVy dw ho skdw hY,
pr goifAW qoN nIvW nw hovy
3. kVw srb loh dw hovy]
4. ku`Tw qoN Bwv auh mws hY, jo muslmwnI
qrIky nwl iqAwr kIqw hovy[
5. kysDwrI ho ky jo kys ktw dyvy[
Kwlsw Drm dy inXmW Anuswr jQybMdI
ivc iek sUq proey rihxw, rihq
3. qnKwh lwaux dI ivDI
(a) ijs iksy is`K pwsoN rihq dI koeI
Bu`l ho jwvy qW auh nyVy dI gur-sMgq pws
hwzr hovy Aqy sMgq dy snmu`K KVHo ky AwpxI
Bu`l mMny[
(A) gur-sMgq 'coN sRI gurU gRMQ swihb
jI dI hzUrI ivc pMj ipAwry cuxy jwx, jo
pyS hoey s`jx dI Bu`l nUM ivcwr ky gur-sMgq
pws qnKwh (dMf) qjvIz krn[
(e) sMgq nUM bKSx vyly hT nhIN krnw
cwhIdw[ nw hI qnKwh luAwaux vwly nUM
dMf Brn ivc AVI krnI cwhIdI hY[ qnKwh
iksy iksm dI syvw, Kws krky jo h`QW nwl
kIqI jw sky, lwauxI cwhIey[
4. gurmqw krn dI ivDI
(a) gurmqw kyvl aunHW svwlW 'qy hI ho
skdw hY, jo is`K Drm dy mu`Fly AsUlW dI
puStI leI hox, ArQwq gurU swihbwn jW gurU
gRMQ swihb dI pdvI, bIV dI inrolqw, AMimRq,
rihq-bihq, pMQ dI bnwvt Awid nUM kwiem
r`Kx bwbq[ hor iksy iksm dy swDwrn (Dwrimk,
ividAw, smwjk, pulItIkl) svwl auqy kyvl
mqw ho skdw hY[
(A) ieh gurmqw gurU pMQ dw cuixAw hoieAw
SRomxI jQw jW gurU-pMQ dw pRqIinD iek`T
hI kr skdw hY[
5. sQwnk PysilAW dI ApIl
sQwnk gur-sMgqW dy PYsilAW dI ApIl sRI
Akwl q^q swihb pws ho skdI hY [
gurmiq pRcwr ihq Awp
pVHo
hornW nUM pVHwE
|